VIETSEC Thị trường chứng khoán [Kỳ 1] Những điều cần biết về chứng khoán phái sinh

[Kỳ 1] Những điều cần biết về chứng khoán phái sinh

[Kỳ 1] Những điều cần biết về chứng khoán phái sinh

  • Lời dẫn: Để giúp nhà đầu tư nắm vững những lý thuyết cơ bản nhất trên thị trường chứng khoán phái sinh và đảm bảo việc tham gia thị trường mới an toàn và đúng quy định. Báo NDH.VN xin phép trích đăng một số tài liệu phổ cập kiến thức, chia thành nhiều chủ đề mà Sở GDCK Hà Nội (HNX) đã soạn thảo về sản phẩm mới này.

Thị trường chứng khoán Việt Nam ra đời đã hơn 1 thập kỷ, cho đến nay, nhà đầu tư trên thị trường đã làm quen với các sản phẩm cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ mở/ quỹ đóng, chứng chỉ quỹ ETF, cũng như cách thức giao dịch – thanh toán của những sản phẩm này. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán là một thị trường có nhiều phân lớp với các kiểu hình chứng khoán đa dạng. Trên thực tế, nhà đầu tư Việt Nam chỉ mới được tiếp cận với các sản phẩm chứng khoán cơ bản nhất. Trong khi thị trường chứng khoán thế giới là một thị trường hoàn chỉnh, đáp ứng linh hoạt nhất nhu cầu chung chuyển vốn, đa dạng danh mục đầu tư, phục vụ mục đích giao dịch không chỉ trên các cổ phiếu, trái phiếu của doanh nghiệp, trái phiếu Chính phủ hay chứng chỉ của các Quỹ đầu tư, mà còn phục vụ giao dịch cho rất nhiều kiểu hình hàng hóa, từ nông phẩm, kim loại quý, năng lượng, hỗ trợ dự đoán nhiều hiện tượng có khả năng xảy ra trong tương lai, kể cả là thời tiết hay kết quả bầu cử nội các,v..v.

Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) cho biết Bộ Tài chính và các cơ quan quản lý thị trường chứng khoán Việt Nam đã xác định hoàn thiện cơ cấu thị trường chứng khoán, gia tăng sự hội nhập của thị trường chứng khoán Việt Nam với các thị trường trên thế giới, cũng như mang lại nhiều cơ hội đầu tư hơn cho thị trường. Theo đó, tháng 6/2017 tới đây, thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam sẽ chính thức khai trương hoạt động.

Chứng khoán phái sinh và thị trường chứng khoán phái sinh có đặc điểm là một phân cấp thị trường chứng khoán bậc cao, đa dạng sản phẩm và khác biệt so với thị trường cơ sở, kỳ vọng thu hút đông đảo nhiều định chế đầu tư nước ngoài và trở thành một thị trường đáng chú ý đối với cộng đồng đầu tư trong và ngoài nước, cá nhân và cả tổ chức đầu tư.

Theo HNX, trong thời gian đầu tiên ra mắt, các sản phẩm chứng khoán phái sinh cơ bản sẽ là bước khởi động tốt nhất để nhà đầu tư làm quen với thị trường và sản phẩm mới.

Những hợp đồng chứng khoán phái sinh cơ bản (derivative securities)

4 hợp đồng chứng khoán phái sinh cơ bản (derivative securities) gồm hợp đồng kỳ hạn (forwards contract), hợp đồng tương lai (futures contract), hợp đồng quyền chọn (option contract) và hợp đồng hoán đổi (swap contract).

Đầu tiên, hợp đồng kỳ hạn (forwards contract) là thỏa thuận pháp lý giữa hai bên tham gia về việc mua và bán một loại tài sản tại một thời điểm nhất định trong tương lai với mức giá được xác định trước tại ngày thực hiện giao dịch.

Hợp đồng kỳ hạn có giá trị pháp lý ràng buộc giữa hai bên mua và bán; đến kỳ hạn thực hiện (ngày đáo hạn hợp đồng), người có hợp đồng mua có quyền và nghĩa vụ phải mua, người có hợp đồng bán có quyền và nghĩa vụ bán.

Ví dụ một người nông dân A trồng lúa, sau khi tính toán hết mọi chi phí, anh ta xác định giá bán gạo Nàng Hương sau vụ thu hoạch tháng 10 tối thiểu phải 19.000 đồng/kg thì anh ta mới có lãi.

Tháng 7, anh ta tìm đến một người buôn gạo B, ký với người này một hợp đồng kỳ hạn “bán 1.000 kg gạo Nàng Hương với giá 19.000 đồng/kg, kỳ hạn tháng 10” để đảm bảo rằng, tại thời điểm đáo hạn hợp đồng (tháng 10), cho dù giá gạo trên thị trường là bao nhiêu đi nữa thì, người nông dân A vẫn bán được 1.000 kg gạo Nàng Hương với giá 19.000 đồng/kg, và có lời.

Tuy nhiên hợp đồng kỳ hạn có những hạn chế nhất định. Hợp đồng kỳ hạn là thỏa thuận riêng rẽ giữa bên mua và bên bán nhằm thỏa mãn nhu cầu cá nhân của hai bên. Bởi vậy, hợp đồng này khó bán lại cho bên thứ ba do khó tìm được bên thứ ba có cùng nhu cầu như bên mua hoặc bên bán và chỉ được giao dịch trên thị trường phi tập trung (OTC).

Thứ hai, hợp đồng Tương lai (futures contract) là một dạng hợp đồng kỳ hạn đã được chuẩn hóa, niêm yết và giao dịch tại thị trường tập trung (Sở GDCK), ví dụ như hợp đồng tương lai chỉ số VN30-Index, dự kiến sẽ được đưa vào giao dịch trên thị trường chứng khoán phái sinh ngay khi mở cửa thị trường. Hợp đồng tương lai chính là để hạn chế nhược điểm của hợp đồng kỳ hạn.

Trước khi giao dịch hợp đồng tương lai, nhà đầu tư phải nộp ký quỹ vào tài khoản ký quỹ (Margin Account) theo mức quy định tối thiểu của Trung tâm bù trừ thanh toán CKPS (tại Việt Nam là Trung tâm lưu ký chứng khoán VSD), thông qua CTCK nơi nhà đầu tư mở tài khoản giao dịch chứng khoán phái sinh nhằm đảm bảo an toàn cho hoạt động giao dịch hợp đồng tương lai gọi là mức ký quỹ ban đầu. Trong trường hợp mức kỹ quỹ này xuống thấp hơn mức ký quỹ duy trì, nhà đầu tư phải bổ sung tiền mặt hoặc chứng khoán có trong danh sách chấp nhận làm tài sản của Trung tâm bù trừ thanh toán CKPS (với một mức chiết khấu nhất định cho từng cổ phiếu) để tăng giá trị ký quỹ về mức tối thiểu mức ký quỹ ban đầu. Trong trường hợp tỷ lệ ký quỹ của nhà đầu tư cao hơn mức ký quỹ duy trì theo quy định của công ty chứng khoán, nhà đầu tư có thể rút ra phần tài sản dư.

Khi được giao dịch, giá của hợp đồng tương lai thay đổi liên tục, tăng hoặc giảm trong ngày, tương tự như việc giao dịch cổ phiếu hiện tại trên thị trường chứng khoán cơ sở. Giá của hợp đồng tương lai được hạch toán theo giá hàng ngày căn cứ trên giá thị trường (marking to market daily). Điều đó có nghĩa là trong kỳ hạn của hợp đồng tương lai, các khoản lãi/lỗ hàng ngày được cộng/trừ vào tài khoản ký quỹ của mỗi bên.

Thứ ba, hợp đồng quyền chọn (option contract – HĐQC) là một công cụ tài chính cho phép người mua có quyền, nhưng không bắt buộc, được mua hay bán một tài sản cơ sở với mức giá đã được ấn định vào trước hoặc đúng ngày đã được xác định trong tương lai. Các yếu tố cấu thành hợp đồng quyền chọn gồm người mua quyền (holder), người bán quyền (writer), tài sản cơ sở (underlying asset), giá thực hiện (strike or exercise price), ngày đáo hạn (expiration date), phí mua quyền (premium).

HĐQC có thể thực hiện theo 2 kiểu là hợp đồng kiểu Mỹ (American style), tức người mua HĐQC có quyền thực hiện HĐ vào bất kỳ thời điểm nào trước khi hợp đồng hết hạn và hợp đồng kiểu Châu Âu (European style), tức người mua HĐQC chỉ được thực hiện HĐ vào thời điểm HĐ hết hạn.

Cuối cùng, hợp đồng Hoán đổi (Swap Contract) là một thỏa thuận pháp lý trong đó hai bên cam kết hoán đổi dòng tiền của một công cụ tài chính của một bên với dòng tiền của công cụ tài chính của bên còn lại trong một khoảng thời gian nhất định. HĐHĐ giao dịch trên thị trường OTC, đa dạng về chủng loại. HĐHĐ phổ biến nhất là hợp đồng hoán đổi lãi suất Vanilla Đơn giản (Plain-Vanilla) hay còn gọi là hợp đồng hoán đổi lãi suất thả nổi-cố định.

HĐHĐ lãi suất thường được các ngân hàng và các doanh nghiệp áp dụng. Theo đó, các doanh nghiệp đồng ý trả một luồng tiền bằng mức lãi suất cố định được định trước trên một mức vốn danh nghĩa trong một số năm. Để đổi lại, các ngân hàng sẽ trả mức lãi suất thả nổi trên cùng mức vốn danh nghĩa cho cùng thời kỳ. Các doanh nghiệp sử dụng hợp đồng hoán đổi lãi suất để tránh rủi ro về lãi suất và để tái cơ cấu tài sản nợ, có.

Nguồn: Trần Vy/ Theo HNX


Trân trọng!

Thanks and Best regards,

MR. Đat Pham – Account Manager – FGMarkets

FIVECIRCLES LIMITED

Address   : 5th  Floor, VNPT Building, 344 Hai Thang Chin St., Hai Chau Dist, Da Nang City, S.R. Vietnam

Address : 7th Floor, Harbour View Building, 35 Nguyen Hue St., Dist. 1, Ho Chi Minh City, S.R. Vietnam

Address :  28th Floor, Handico Building, Phạm Hùng St. – Mễ Trì St., Mễ Trì Hạ, Nam Từ Liêm, Hà Nội City, S.R Vietnam

Hotline cá nhân: 0911299981
Email   : [email protected]

Skype : OFGVN3-S3-Đạt
Website: https://www.fgmarkets.com/vi/

 
1 bình luận về “[Kỳ 1] Những điều cần biết về chứng khoán phái sinh”
  1. Hai sản phẩm phái sinh đầu tiên mà nhà quản lý, tổ chức thị trường đang xây dựng để triển khai là hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ và hợp đồng tương lai chỉ số. Tuy nhiên, từ kinh nghiệm quốc tế, cũng như thực tiễn Việt Nam cho thấy, nhiều khả năng sản phẩm này khi đưa vào vận hành sẽ không dễ thành công. Sở dĩ ý kiến trên đặt dấu hỏi về nguy cơ kém hấp dẫn của hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ vì các thị trường xung quanh Việt Nam triển khai sản phẩm này không thành công, do nhà đầu tư không mặn mà giao dịch. Điều này có liên quan đến quy mô, cũng như tính đại chúng, chuyên nghiệp, độ sâu của thị trường trái phiếu.




    1



    0
Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *