VIETSEC Thị trường chứng khoán Chứng khoán phái sinh: lợi ích và đối tượng tham gia

Chứng khoán phái sinh: lợi ích và đối tượng tham gia

Sau 17 năm vận hành thị trường chứng khoán cơ sở, thị trường chứng khoán phái sinh Việt

Nam dự kiến đi vào hoạt động từ tháng 6/2017, với 2 sản phẩm đầu tiên là hợp đồng tương

lai chỉ số và hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ. Mặc dù, quy mô thị trường phái sinh

thế giới đã tăng trưởng một cách chóng mặt trong suốt nhiều thập kỷ qua, tổng mức vốn hoá

thị trường phái sinh toàn thế giới hiện nay ước đạt hơn 1.200 tỷ đô la Mỹ, hoặc gấp 10 lần

tổng GDP của cả toàn thế giới. Nhưng thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam vẫn là

một điều gì đó rất mới mẻ.

Sau khoảng hơn 2 tuần khảo sát mức độ quan tâm cũng như mức độ hào hứng của cộng đồng

đầu tư tại Việt Nam đến thị trường chứng khoán phái sinh, cảm nhận của chúng tôi là sự e dè

đang bao trùm lên toàn thị trường trước ngày khai màn. Sự e dè không chỉ thể hiện ở đại đa

số các nhà đầu tư mà còn trong cả các môi giới, những người đang làm việc trong công ty

chứng khoán và sẽ tư vấn cho khách hàng của mình về sản phẩm mới này. Do đó, trong loạt

bài viết sau đây, chúng tôi muốn gỡ bỏ sự e dè này trong giới đầu tư, theo đó, sản phẩm phái

sinh như là một thị trường đầy hấp dẫn.

LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN VÀ SỰ TẤT YẾU CỦA CHỨNG KHOÁN PHÁI SINH

Sản phẩm phái sinh là gì?

Trong từ điển, “derivatives” có nghĩa là chất dẫn xuất, hàm ý một chất được tạo ra từ một chất khác.

Và từ đó, trong tài chính, derivatives được sử dụng để đặt tên cho các sản phẩm tài chính mà dòng

tiền hay giá trị của nó được tạo ra từ giá trị của một tài sản khác (tài sản cơ sở (underlying assets),

hay còn được gọi với tên là sản phẩm tài chính phái sinh. Tài sản cơ sở có thể là một hàng hoá như

dầu, vàng, nông sản; cũng có thể là một công cụ tài chính như cổ phiếu, trái phiếu, hoặc có thể là tỷ

giá hối đoái của một đồng tiền, một chỉ số chứng khoán. Các sản phẩm phái sinh thường được thể

hiện dưới dạng một hợp đồng hoặc giao kèo giữa hai bên đối tác mà khoản thanh toán của bên này

dành cho bên kia sẽ phụ thuộc vào sự biến động trong giá cả của tài sản cơ sở.

Lịch sử giao dịch các sản phẩm phái sinh ra đời từ nhiều thế kỷ trước với các hợp đồng giao sau gạo

được tổ chức tại Osaka, Nhật Bản vào năm 1730, hoặc lúa mỳ tại Hà Lan vào đầu thế kỷ 17. Sự thay

đổi mạnh mẽ diễn ra trong giai đoạn 1972 – 1982 với sự xuất hiện của hợp đồng tương lai về tiền tệ,

trái phiếu chỉnh phủ và chỉ số chứng khoán tương lai. Kể từ đó, thế giới của các giao dịch tương lai

đã trộn lẫn với thế giới của những cổ phiếu và trái phiếu truyền thống. Chứng khoán phái sinh được

biết đến thông qua các tên gọi phổ biến như: hợp đồng kỳ hạn (forwards) hợp đồng giao sau (tương

lai) (futures), quyền chọn (options), hợp đồng hoán đổi (swaps)…

Những lợi ích của sản phẩm phái sinh và ai là những người tham gia trên thị trường này?

Như đã trình bày ở trên, “các sản phẩm phái sinh thường được thể hiện dưới dạng một hợp đồng

hoặc giao kèo giữa hai bên đối tác mà khoản thanh toán của bên này dành cho bên kia sẽ phụ thuộc

vào sự biến động trong giá cả của tài sản cơ sở”. Dựa trên đặc tính đó, một số lợi ích của chứng

khoán phái sinh, có thể được tóm gọn như sau:

 Các sản phẩm phái sinh cho phép các nhà đầu tư tìm kiếm lợi nhuận dựa trên các trạng thái

(positions) với chi phí thấp và đòn bẩy cao.

 Các sản phẩm phái sinh đã trở thành một công cụ để phòng ngừa rủi ro phổ biến nhất trên thị

trường tài chính.

 Các chiến lược kinh doanh chênh lệch giá sẽ trở nên thuận lợi và hiệu quả hơn khi có sản

phẩm phái sinh, do đó, sẽ làm cho vấn đề thông tin trên thị trường trở nên hiệu quả.

Dựa trên những lợi ích của sản phẩm phái sinh, rõ ràng, chúng ta có thể nhận thấy, có các đối tượng

chính tham gia trên thị trường chứng khoán phái sinh như sau:

 Các nhà đầu cơ (speculators), những người tìm kiếm lợi nhuận dựa trên sự biến động giá.

 Các nhà phòng ngừa rủi ro (hedgers), họ có thể là các quỹ đầu tư (inventory), cũng có thể là

các bên sản xuất (supply) và bên tiêu dùng sản phẩm (demand).

Với những lợi ích của chứng khoán phái sinh, cũng như sự đa dạng trong các đối tượng tham gia,

chúng ta có thể kỳ vọng thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam khi đi vào hoạt động, sẽ trở

thành một kênh sôi động.

Sự phát triển tất yếu của TTCK Phái sinh, góc nhìn từ Thái Lan

Những gì chúng tôi vừa trình bày ở trên, vẫn phần nhiều đi vào các lý thuyết và chưa cho thấy sự tất yếu của sản phẩm này. Sau đây, chúng tôi trình bày về trường hợp của Thái Lan, như là một ví dụ

điển hình về sự phát triển nhanh chóng của thị trường tài chính phái sinh. Thái lan được biết đến là

một quốc gia nằm trong khu vực Đông Nam Á bên cạnh Việt Nam, với thị trường chứng khoán được

thành lập từ những năm 1960s, với lịch sử hơn 40 năm so với thị trường chứng khoán Việt Nam.

Sở giao dịch phái sinh Thái lan (TFEX – Thailand Futures Exchange) được thành lập từ tháng

5/2004. Đến tháng 4/2006, TFEX tung sản phẩn đầu tiên vào giao dịch là hợp đồng tương lai chỉ số

SET50 (SET50 Index Futures). Đồ thị bên dưới cho thấy mức độ tăng trưởng kinh khủng của TTCK

phái sinh Thái lan sau hơn 10 năm phát triển, đặt biệt là giai đoạn sau 2011 đến nay, giai đoạn mà

Thái Lan bắt đầu cho áp dụng các hình thức giao dịch qua internet. So với 10 năm trước:

 Số lượng sản phẩm tăng lên 9

 Số lượng tài khoản NĐT tăng từ 4,426 lên 126,925 (tăng 28 lần)

 Số lượng hợp đồng giao dịch tăng từ 1,204 lên 279,761 hợp đồng/ngày (tăng 230 lần)

Chúng ta đã nhìn thấy sự lớn mạnh của thị trường phái sinh Thái Lan, rõ ràng, mọi so sánh là khập

khiễn, nhưng nhìn vào số liệu của Thái Lan, chúng ta không thể không kỳ vọng vào TTCK Phái sinh

Việt Nam sắp tới. Do đó, khi khai màn, đi vào hoạt động, mặc dù vẫn còn tồn tại những rủi ro,

những e dè, nhưng TTCK phái sinh Việt Nam chắc chắn là một kênh sôi động và cực kỳ thu hút

cộng đồng đầu tư trong giai đoạn sắp tới. Đặc biệt, chúng ta đang trong một giai đoạn mà mà nền

khoa học máy tính phát triển cùng với sự bùng nổ của internet sẽ còn làm cho thị trường sôi động

hơn nữa, khi mà các NĐT có thể tiếp cận thị trường ở bất kỳ nơi đâu với chỉ thiết bị có kết nối

internet như laptop, ipad, hay chỉ đơn giản là một chiếc smartphone.

 

Author: VNI

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *